ቪጋን ወይኒ፡ እንታይ እዩን ከመይ ይምረጽን

ቪጋን ወይኒ ማለት ኣብ ምስራሕ ወይኒ ወይ ኣብ ምንጻህ ካብ እንስሳት ዝመጹ ፍርያት ዘይተጠቕመ፣ ድሕሪ ምፍራስ እውን ካብ እንስሳት ዝመጹ ንጥረ ነገራት ዘይተወሰኸሉ ወይኒ ማለት እዩ። እቲ ቃል ብቐንዱ ኣብ መስርሕ ምንጻህን ምጽራይን ዝተጠቕሙ ከም egg whites (albumin)፣ fish bladder (isinglass)፣ dairy (casein) ወይ gelatin ንግህደትን tanninsን ንምእላይ ዝምልከት እዩ።

ኣገዳሲ ነገር፡ መብዛሕትኦም ባህላዊ ንጥረ ነገራት ንምንጻህ ኣብ ብርሃነ-ጠራሙዝ ዝርከብ ዝለካዕ ተረፍ ይገድፉ እዮም። ስለዚ ጉዳዩ ብዝያዳ ስነ-ምግባራዊ ወይ ምግባዊ እዩ እምበር ብቐጥታ ናይ ድሕነት ጉዳይ ኣይኮነን። ቪጋን ወይኒ ዝውዕሉ ኣፍረይቲ ብዙሕ ግዜ ነቶም ካብ እንስሳት ዝመጹ ንጹሃት ብከም bentonite ሸኽላ፣ pea protein ወይ activated charcoal ዝኣመሰሉ ኣማራጺታት ይትክኡዎም፣ ወይ ብብርድ ምቕማጥን ምጽራይን ይጥቀሙ።

ምልክታት ወይኒ ኣብ መላእ ዓለም ገና ኣይተመሓደሩን፤ ስለዚ ኣብ ጠራሙዝ "vegan" ዝብል ምልክት ኣብ ሓበሬታ ናይ ኣፍራዪ ወይ ኣብ ምስክር ሳልሳይ ኣካል ይምርኮስ። ኣብነታት፡ Frey Vineyards ኣብ Mendocino ቪጋንን ኦርጋኒክን መለለዪታት ይዝርግሕ፤ Bonterra (California) ገለ መስመራት ብቪጋን ዝተረጋገጹ ከም ዝኾኑ ይገልጽ፤ ገለ Torres ወይኒታት ካብ Spain ድማ ቪጋን ዝምችእ ምልክት ኣለዎም። እንተ ጠራጠርኩም፣ መርበብ ሓበሬታ ኣፍረይቲ ወይ ከም Barnivore ዝኣመሰሉ ምንጭታት ኣረጋግጹ።

ንጥረ ነገራት ምንጻህ ግህደት ወይ ዘይተደልዩ ጣዕምታት ዝፈጥሩ ዝተንጠልጠሉ ቅንጣባት ንምእላይ ኣብ ወይኒ ይውሰኹ። ልሙዳት ካብ እንስሳት ዝመጹ ንጥረ ነገራት isinglass (ካብ ፊኛ ዓሳ)፣ egg whites (albumin)፣ gelatin (ኮላጅን እንስሳ) እና casein (ፕሮቲን ጸባ) እዮም። እዚኣቶም ዘይተደልዩ ቅንጣባት ከም ዝጠሓሱ ይገብሩ፣ ቅድሚ ምዕሻግ ድማ ይእለዉ።

ኣፍረይቲ ወይኒ ንጥረ ነገራት ምንጻህ ብመሰረት ዓይነት ወይኒን ዝደለይዎ ግልጺነትን ይመርጹ። ንኣብነት፣ ባህላውያን ኣፍረይቲ ኣብ Rioja ወይ Bordeaux ንናይ ነዊሕ ግዜ ዝኣረጉ ቀይሕ ወይኒታት ገና egg whites ክጥቀሙ ይኽእሉ። ዘመናውያን ኣፍረይቲ ኣብ Marlborough ወይ Central Coast of California ግን ብዙሕ ግዜ bentonite ወይ crossflow filtration ይጥቀሙ። ጽቡቕ Rioja Reserva ን tannins ንምልሳስ albumin ክጥቀም ይኽእል፣ ብዙሓት ናይ New World ኣፍረይቲ ግን ቪጋን ኣማራጺታት ይመርጹ።

ቪጋን ዝምችኡ ኣማራጺታት ንጥረ ነገራት ምንጻህ እዚኣቶም ይርከቡ፦

• Bentonite clay — ንፕሮቲን ዝፈጥሮ ግህደት ኣዝዩ ጽቡቕ፣ ብፍላይ ኣብ ጻዕዳ ወይኒ ልሙድ እዩ፤
• PVPP — ንፈኖሊክ ምቕላዕ ዝሰርሕ ሰብ-ሰራሕ ፖሊመር፤
• Pea or potato protein — ተኽላዊ ንጹሃት ብዝያዳ ዝጥቀሙሎም ዘለዉ፤
• Sterile filtration ከምኡውን ተፈጥሯዊ ምቕማጥ — ንጥረ ነገራት ምንጻህ ምሉእ ብምሉእ ዝቖጽዩ ሜካኒካዊ ወይ ተፈጥሯዊ መገድታት።

ብሓቂ ቪጋን ዝኾነ ወይኒ ንምልላይ ምንባብ ምልክት፣ ምርመራ መርበብ ሓበሬታን ምጥቃም መወከሲ መሳርሒታትን የድሊ። ጠራሙዝ ብግልጺ "vegan" ዝብል እንተ ኣለዎ ወይ ናይ ቪጋን ምስክር ኣርማ እንተ ተሰኪሙ (ንኣብነት ካብ The Vegan Society) እቲ ዝነጸረ ምልክት እዩ። ኣብ ብዙሓት ዕዳጋታት ኣፍረይቲ ኣብ ድሕሪ ጠራሙዝ ወይ ኣብ ገጻት ፍርያት "vegan friendly" ይውስኹ፤ ንዘጽርሕሉ መገዲ ድማ ኣብ tech sheet ተመልከቱ።

ምልክታት ሓበሬታ እንተ ዘይሃቡ፣ እዞም ስጉምትታት ተኸተሉ፦

• ኣብ መርበብ ሓበሬታ ኣፍራዪ፣ ኣብ "winemaking" ወይ "technical sheet" ክፍሊ ንጥረ ነገራት ምንጻህ ተጠቒሶም እንተ ኣለዉ ርኣዩ፤
• Barnivore ድለዩ፣ እዚ ብማሕበረሰብ ዝተኣከበ ኣሽሓት ብራንድታትን ኩነታት ቪጋንነቶምን ዝዝርዝር ዳታቤዝ እዩ፤
• ብኢመይል ብቐጥታ ንቤት ወይኒ ርኸቡ — ብዙሓት ንኣሽቱ ኣፍረይቲ ቀልጢፎም ይምልሱን ኣገባባቶም የረጋግጹን።

ኣብነታት፡ Frey (Mendocino) ኦርጋኒክን ቪጋንን መለለዪታት ብመስመር ላዕሊ ይዝርግሕ፤ Bonterra ኣብ ኦርጋኒክ መስመሩ ብዙሓት ቪጋን ምርጫታት ይዝርዝር፤ Brancott Estate ኣብ Marlborough ድማ ንፍሉያት መስመራት ምልክት ምንጻህ ብግልጺ ይገልጽ። ናይ ሱፐርማርኬት ናይ ባዕሎም ምልክታት ብጥንቃቐ ተመልከቱ — ብዘይካ ካልእ ምልክት ባህላዊ ንጥረ ነገራት ምንጻህ ክጥቀሙ ይኽእሉ።

ቪጋን ቀይሕ ወይኒ ካብ ቀሊል Pinot Noir ክሳብ ዝተዋቐረ Cabernet Sauvignon ንኹሎም ዓይነታት ይሽፍን። ገለ ክልላትን ኣፍረይትን ብሰንኪ ዘመናዊ ኣገባብ ምስራሕ ወይኒ ቪጋን ምርጫታት ክህልዎም ዝያዳ ይኽእል። ክልላት New World (Napa Valley፣ Central Coast፣ Marlborough)ን ብዙሓት ኣፍረይቲ Australiaን ካብ እንስሳት ዘይመጹ ንጥረ ነገራት ይመርጹ። ከም Rioja ወይ Chianti ዝኣመሰሉ ናይ Europe appellations ግን ባህላውያንን ቪጋን ዝምችኡን ኣፍረይቲ ክህልዉዎም ይኽእሉ።

ኣብነታት ዓይነትን መምርሒ ዋጋን፦

• Pinot Noir ካብ Oregon's Willamette Valley ወይ Central Otago (NZ) ብዙሕ ግዜ $20–50 ይሽየጥ፣ ብዙሓት ኣፍረይቲ ድማ ቪጋን ንጥረ ነገራት ምንጻህ ይጥቀሙ ወይ ፈጺሞም ኣይጥቀሙን፤
• Tempranillo ካብ Rioja DOCa (ጽቡቓት ቪጋን ዝምችኡ ኣብነታት $12–30) — bentonite ዝጥቀሙ ዘመናውያን bodegas ድለዩ፤
• Cabernet Sauvignon ካብ Napa Valley ንማእከላይ ደረጃ ምልክታት ብተለምዶ $40–90 ይኸውን፣ ብዙሓት estates ድማ ቪጋን መስመራት ወይ ዝርዝር ሓበሬታ ምስራሕ ወይኒ ይቕርቡ፤
• Malbec ካብ Mendoza ብተደጋጋሚ ቪጋን ዝምችእ እዩ፤ ንጽቡቓት ኣብነታት $10–25 ተጸበዩ።

ንሰብ ኣከብቲ፡ ቪጋን ቀይሕ ወይኒ ንምእራግ እንተ መዲብኩም፣ ኣገባብ ምንጻህ ንዓቕሚ እርጋን ከም ዘይቕይሮ ኣረጋግጹ — ብግቡእ ዝተነጽሀ ቪጋን ወይኒ ብትኽክል እንተ ተኸዚኑ ከም ባህላዊ ዝተነጽሀ ወይኒ ይኣርግ።

ካብ እንስሳት ዝመጹ ንጥረ ነገራት ብእምነት ዝቖጽዩ ብዙሓት ቴክኒካት ምስራሕ ወይኒ ኣለዉ። እቶም ዝቐለሉ unfined/unfiltered ወይኒታት፣ ተፈጥሯዊ ምቕማጥን ሜካኒካዊ ምጽራይን እዮም። ብብርድ ምቕማጥ ተኸቲሎም microfiltration ወይ crossflow filtration ዝገብሩ ቤታት ወይኒ ብዘይ ካብ እንስሳት ዝመጹ ንጥረ ነገራት ምንጻህ ዝተረጋግኡ ወይኒታት ክፈጥሩ ይኽእሉ።

ካልኦት ውሑሳት ቪጋን ኣገባባት ከም bentonite፣ activated carbon፣ pea proteinን PVPPን ዝኣመሰሉ ተኽላዊ ወይ ማዕድናዊ ንጥረ ነገራት ምጥቃም ይርከብዎም። ኦርጋኒክን biodynamicን ኣፍረይቲ ንዝያዳ "ተፈጥሯዊ" ባህሪ ንምዕቃብ ሓደ ሓደ ግዜ ምንጻህ ፈጺሞም ይቖጽዩ፣ እቲ ውጽኢት ግን ቁሩብ ግህደት ክህልዎ ይኽእል። ከም Château Maris ኣብ Languedoc ዝኣመሰለ ኣፍራዪ ካብ እንስሳት ዘይመጸ ምንጻህ ይጥቀም፣ ኦርጋኒክን ቪጋንን መለለዪታት ድማ ይድግፍ።

ግብራዊ ነጥብታት ንተጠቀምቲ፦

• ወይኒ "unfined and unfiltered" ድዩ ኢልኩም ሕተቱ — ብዙሕ ግዜ ቪጋን እዩ፣ ግን ኣቐዲሙ ካብ እንስሳት ዝመጸ ፍርያት እንተ ተጠቒሙ ኩሉ ግዜ ኣረጋግጹ፤
• ንጥረ ነገራት ምንጻህ ዝዝርዝሩ technical sheets ድለዩ፤ ናይ እንስሳት ስማት እንተ ዘይተጠቐሱ ብዙሕ ግዜ ቪጋን ኣገባብ ይሕብር፤
• ገለ መስርሓት እርጋን (ንኣብነት barrel ageing ኣብ American oak) ምስ ቪጋንነት ዝተሓሓዘ ኣይኮነን፤ ምልክት ጠራሙዝን ኣማራጺታት ምጽራይን ግን ይጸልዉ።

ቪጋን ወይኒ ኣብ ኩሉ ደረጃ ዋጋ ይርከብ። ንዕለታዊ ምስታይ ዝኸውን ካብ $8–20፣ ጽኑዕ ናይ ክልል ወይኒ $20–40፣ ከምኡውን ብቪጋን ዝተረጋገጸ ፕሪሚየም ወይኒ $40+ ክትጽበዩ ትኽእሉ። ንኣብነት፣ Frey organic table wines ብዙሕ ግዜ ኣብ $10–20 ይሽየጡ፣ Bonterra organic Cabernetን Zinfandelን $15–30 ይኾኑ፣ ገለ ቪጋን ምልክት ዘለዎም Rioja ወይ Ribera ቀይሕ ወይኒታት ድማ ኣብ ዓበይቲ ዕዳጋታት $12–35 ይርከቡ።

ዝበለጹ መገድታት ምግዛእ፡ ድኳናት ተፈጥሯዊ ወይኒ፣ ፍሉያት ናይ ኢንተርነት ነጋዶን ዓበይቲ ድኳናት ኦርጋኒክ/ቪጋን ክፍሊ ዘለዎምን (Whole Foods፣ Waitroseን ብዙሓት ነጋዶ Europeን) እዮም። ከም Noble Rot፣ Vinfolioን ንኣሽቱ ብቐጥታ-ናብ-ተጠቃሚ ድኳናት ቤት ወይኒን ዝኣመሰሉ ናይ ኢንተርነት ድኳናት ብዙሕ ግዜ ንቪጋን ዝምችኡ ወይኒታት መጻረዪ ይውስኹ። Barnivoreን መርበብ ሓበሬታ ኣፍረይትን ግልጺ ዘይኮኑ ሓበሬታታት ንምርግጋጽ ይሕግዙ።

ምኽርታት ብጀትን ምርካብ ሓደስቲ ዓይነታትን፦

• ብዘይ ካብ ዓቕሚ ንላዕሊ ምውጻእ ንዝተፈላለዩ ዓይነታት ንምፍታን ካብ ፍሉያት ድኳናት ዝተሓዋወሱ ቪጋን ሳጹናት ዓድጉ፤
• ኣብ ቤት ኣፍረይቲ ምስክር ዝህቡ ጣዕሚ ምፍታን ተሳተፉ — ብዙሓት ኦርጋኒክ ኣፍረይቲ ኣገባባት ዝገልጹሉ ምብጻሕ ኣታኽልቲ ወይኒ ይዳልዉ፤
• ንዓመተ ፍርያት ተጠንቀቑ፡ 2019 Napa Cabernet $40–90 ክኸውን ይኽእል፣ 2018 Rioja Reserva ቪጋን ዝምችእ ጠራሙዝ ግን ብ $15–35 ክርከብ ይኽእል።

ቪጋን ወይኒ ምስ ምግቢ ምጥማር ምስ ባህላዊ ምጥማር ተመሳሳሊ መሰረታት ይኽተል፡ ክብደት፣ ኣሲድነት፣ tanninን ጽኑዕነት ጣዕምን ኣዛምዱ። ቪጋን ወይኒ ብተመሳሳሊ መገዲ እዩ ዝስራሕ፣ ስለዚ Cabernet Sauvignon ሃብታም ተኽላዊ ምግብታት ምስ ይሰማማዕ፣ ብብርድ ዝተቐረበ Albariño ወይ Sauvignon Blanc ድማ ንቀለልቲ ምግብታትን ናይ ባሕሪ ምትካእን ይምችእ።

ሓሳባት ምጥማር፦

• ቪጋን ቀይሕ ወይኒ ከም Malbec ወይ ማእከላይ ክብደት ዘለዎ Tempranillo ምስ ካብ ኣሽሩር ዝተሰርሑ ምግብታት፣ ዝተጠበሰ aubergine ወይ ብሃብታም ሶስ ዝተጠበሰ tofu ይሰማማዕ፤
• ልዑል ኣሲድነት ዘለዎም ጻዕዳ ወይኒታት (Sauvignon Blanc ካብ Marlborough፣ $12–25) ምስ ሎሚ ዝጣዕሙ ቪጋን ሰላጣታትን ኣማራጺ ናይ ጸብሒ ጤልን ይሰማማዑ፤
• ቀሊል Pinot Noir (Oregon ወይ Central Otago) ምስ ዝተጠበሱ ኣሕምልት፣ lentil ragoutን ቪጋን pâtésን ይምችእ፤
• ሙሉእ ክብደት ዘለዎ Napa ወይ Bordeaux-style Cabernet ምስ ዝተጨሰ seitan፣ ዝተጠበሰ portobello steaks ወይ lentil-and-walnut loaves ይሰማማዕ።

ንምቕራብ፣ ቀይሕ ወይኒ ቁሩብ ኣቀዝቅዙ (55–60°F / 13–16°C) ሓድሽነቱ ንኽጎልሕ፣ ከምኡውን tannin ዘለዎም ቪጋን Cabernets ቅድሚ ምስታይ ጣዕሚ ንኽዋሃሃድ 30–90 ደቓይቕ ኣፍስሱ።

ብዛዕባ ካብ እንስሳት ዝመጹ ንጥረ ነገራት ምንጻህ ተረፍ ኣብ ወይኒ ይተርፍ ድዩ ዝብል ቀጥታዊ መልሲ፡ ብዙሕ ግዜ እቲ ተረፍ ኣዝዩ ንእሽቶ እዩ። ገለ ተኣፋፍነት ዘለዎም ሰባትን ጽኑዓት ቪጋናትን ግን ካብ እንስሳት ብዝመጹ ንጥረ ነገራት ዝተነጽሀ ወይኒ ክወግዱ ይኽእሉ። ብሳይንሳዊ መገዲ፣ መብዛሕትኦም ንጥረ ነገራት ምንጻህ ይተሓሓዙን ይእለዉን፣ እንተኾነ ንኣሽቱ ቁራጽ ፕሮቲን ክተርፍ ይኽእል። እዚ ብተለምዶ ኣለርጂ ኣይፈጥርን፣ ብርቱዕ ኣለርጂ እንቋቑሖ ወይ ጸባ ዘለዎም ሰባት ግን ምልክትን ሓበሬታ ኣፍራዪን ከረጋግጹ ኣለዎም።

ልሙዳት ጌጋ ምርዳእ ካብኣቶም፡ ቪጋን ወይኒ ኩሉ ግዜ ተፈጥሯዊ ወይ ኦርጋኒክ እዩ ዝብል ሓሳብ እዩ፤ እዞም ቃላት ግን ተመሳሰልቲ ኣይኮኑን። ኦርጋኒክ ወይኒ ቪጋን ክኸውን ይኽእል፣ እንተኾነ ብዘይ ፍሉይ ሓበሬታ ካብ እንስሳት ዝመጸ ንጥረ ነገር ምንጻህ ክጥቀም ይኽእል። ብኣንጻሩ፣ ወይኒ ኦርጋኒክ ከይኮነ ቪጋን ክኸውን ይኽእል። ካልእ ሓሶት፡ ቪጋን ወይኒ ኩሉ ግዜ ትሑት ጽሬት ኣለዎ ዝብል እዩ፤ ብሓቂ ግን ብዙሓት ላዕለዎት ኣፍረይቲ bentonite ወይ ምጽራይ ብብሉጽ ውጽኢት ይጥቀሙ።

ሓበሬታ ድሕነትን ግብራዊ ምኽርን፦

• ኣለርጂ እንቋቑሖ ወይ ጸባ እንተ ኣለኩም፣ ካብ ቤት ወይኒ ብላቦራቶሪ ዝተመርመረ መግለጺ ኣለርጂ ሕተቱ፤
• ጽኑዓት ቪጋናት ግልጺ ምስክር ቪጋን ወይ መረጋገጺ ኣፍራዪ ይተኣማመኑ፤
• ፍልጠት ሬስቶራንትን ነጋዶን ይፈላለ፤ ኣብ ግዜ ምእዛዝ technical sheets ወይ vendor notes ሕተቱ።

ኣገባብ ምልክት ብሃገርን appellationን ይፈላለ። ኣብ ብዙሓት ሕጋዊ ክልላት ንጥረ ነገራት ምንጻህ ኣብ ምልክት ወይኒ ክግለጽ ዝጠልብ ዓለምለኻዊ ሕጊ የለን። ስለዚ ኣፍረይቲ ብፍቓዶም ኩነታት ቪጋን ይገልጹ ወይ ኣብ ምስክርነታት ይምርኮሱ። European Union ኣብ ዝተወሰኑ ኩነታት ንውጽኢት eggን milkን ዝምልከት ምልክት ኣለርጂ ይጠልብ፣ እንተኾነ ንጥረ ነገራት ምንጻህ ከም ዘለዉ ምሉእ ብምሉእ ክግለጽ ኣይግድድን፣ እንተ ዘይተረፉ ከም ኣለርጂ ጥራይ።

ገለ appellationsን ዓበይቲ ብራንድታትን ንጠለብ ተጠቀምቲ መልሲ ሂቦም እዮም። ቁጽሪ ናይ ስፓንያ bodegas ቪጋን መስመራት ይዝርዝሩ (ዘመናውያን Rioja bodegas)፣ ኣፍረይቲ New World ኣብ Californiaን Australiaን ድማ ቪጋን ዝምችኡ ጠራሙዝ ብዝያዳ ይምልክቱ። ኣካላት ምስክር ኦርጋኒክ ወይ biodynamic ሓደ ሓደ ግዜ ብዛዕባ ምንጻህ መምርሒ ይህቡ፣ እዚ ድማ ኣፍረይቲ ካብ እንስሳት ዘይመጹ ኣማራጺታት ንኽመርጹ ይደፍኦም። ኣብነታት፡ ገለ Torresን Freyን ወይኒታት ብግልጺ ተሰሪሖም ኣለዉ፤ Yalumba ንዝተመርጹ ወይኒታት ዝርዝር technical sheets ይዝርግሕ።

ምኽሪ ንዓደግቲ፦

• ግልጺ ቪጋን ምልክት ወይ ምስክር ሳልሳይ ኣካል ዘለዎም ጠራሙዝ ቅድሚት ሃቡ፤
• ዝኣረጉ ዓመታት ፍርያት ክትገዝኡ ከለኹም፣ ኣገባብ ምንጻህ ብግዜ ክቕየር ስለ ዝኽእል ታሪኻዊ ኣገባብ ንምርግጋጽ ንኣፍራዪ ርኸቡ፤
• ጌጋ ግምት ንምውጋድ መጻረዪታት ነጋዶን ፍሉያት ድኳናት ቪጋን ወይኒን ተጠቐሙ።